fa ماهی زبرا (Danio rerio) به‌عنوان مدلی نوین در پژوهش‌های دیابت: مرور کاربردها، روش‌های مطالعه و مدل‌های القای بیماری عمومى General مروري Review <div class="WordSection1" style="text-align: justify;"><span style="font-size:10px;"><span style="color:#000000;"><span style="line-height:2;"><span style="font-family:IRANyekan;"><span style="page:WordSection1"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></b> <span lang="AR-SA">ماهی زبرا</span> <span lang="AR-SA">(</span><i><span dir="LTR">Danio rerio</span></i><span lang="AR-SA">) به‌عنوان یک مدل حیوانی ارزشمند در پژوهش‌های زیست‌پزشکی، به‌ویژه در مطالعات مرتبط با دیابت، جایگاه قابل توجهی یافته است. این مطالعه با هدف مرور کاربردهای ماهی زبرا در تحقیقات دیابت، روش‌های مطالعه و تکنیک‌های القای دیابت در این گونه انجام شد.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">روش‌ها: </span></b><span lang="AR-SA">این پژوهش به‌صورت مرور روایتی انجام شد. جستجوی منابع با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط در پایگاه‌های داده معتبر از جمله </span>&nbsp;<span dir="LTR">PubMed/Medline</span><span lang="AR-SA">، </span><span dir="LTR">Scopus</span><span lang="AR-SA">، </span><span dir="LTR">ScienceDirect</span><span lang="AR-SA">، </span><span dir="LTR">Google Scholar</span><span lang="AR-SA">، </span><span dir="LTR">Cochrane Library</span><span lang="AR-SA">، </span><span dir="LTR">Web of Science</span><span lang="AR-SA">، </span><span dir="LTR">Embase </span>&nbsp;و<span dir="LTR"> SID </span><span lang="AR-SA">صورت گرفت.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">یافته‌ها: </span></b><span lang="AR-SA">یافته‌ها نشان داد ماهی زبرا به دلیل شباهت ژنتیکی قابل توجه با انسان (حدود </span><span lang="FA">۷۰</span>٪<span lang="AR-SA"> اشتراک ژنی و وجود همولوگ برای حدود </span><span lang="FA">۸۴</span>٪<span lang="AR-SA"> ژن‌های مرتبط با بیماری‌های انسانی)، در کنار ویژگی‌هایی مانند اندازه کوچک، نرخ تولیدمثل بالا و قابلیت دستکاری ژنتیکی، به‌عنوان جایگزینی مناسب برای مدل‌های حیوانی سنتی مطرح است. در حوزه دیابت، این مدل برای بررسی هموستاز گلوکز، عملکرد سلول‌های بتای پانکراس، مسیرهای سیگنالینگ انسولین و استرس اکسیداتیو به‌کار می‌رود. همچنین، مدل‌های متنوع القای دیابت از جمله استفاده از استرپتوزوتوسین و آلوکسان، دستکاری‌های ژنتیکی و رژیم‌های غذایی پرگلوکز، امکان شبیه‌سازی دیابت نوع </span><span lang="FA">۱</span><span lang="AR-SA"> و </span><span lang="FA">۲</span><span lang="AR-SA"> را فراهم می‌سازند. علاوه بر این، ماهی زبرا در غربالگری داروهای ضددیابت و ارزیابی سمیت ترکیبات دارویی کاربرد گسترده‌ای دارد.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">نتیجه‌گیری: </span></b><span lang="AR-SA">ماهی زبرا</span> <span lang="AR-SA">به‌عنوان یک مدل حیوانی کارآمد، می‌تواند نقش مهمی در درک سازوکارهای دیابت، توسعه داروهای نوین و بهبود راهبردهای درمانی ایفا کند.</span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div class="WordSection1" style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="color:#000000;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:2;"><span style="page:WordSection1"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Background and Aim:</b> Zebrafish (Danio rerio) has emerged as a valuable animal model in biomedical research, particularly in studies related to diabetes mellitus. The present study aimed to review the applications of zebrafish in diabetes research, methodological approaches, and experimental techniques used for disease induction in this species.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Methods: </b>This study was conducted as a narrative review. A comprehensive literature search was performed using relevant keywords across major scientific databases, including PubMed/Medline, Scopus, ScienceDirect, Google Scholar, Cochrane Library, Web of Science, Embase, and SID.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Results: </b>Findings indicate that zebrafish, due to its substantial genetic similarity to humans (approximately 70% gene homology and orthologs for nearly 84% of human disease-related genes), along with characteristics such as small size, high fecundity, and strong genetic manipulability, represents a promising alternative to traditional mammalian models. In diabetes research, zebrafish are widely used to investigate glucose homeostasis, pancreatic &beta;-cell function, insulin signaling pathways, and oxidative stress mechanisms. Various diabetes induction models, including streptozotocin and alloxan administration, genetic manipulation, and high-glucose dietary exposure, enable simulation of both type 1 and type 2 diabetes phenotypes. Moreover, zebrafish serve as an efficient platform for antidiabetic drug screening and toxicity assessment of pharmacological compounds.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Conclusion: </b>Zebrafish (Danio rerio) represents a powerful and versatile animal model that can significantly contribute to the understanding of diabetes pathophysiology, the development of novel therapeutic agents, and the advancement of treatment strategies.</span></span></span></span></span></span></div> ماهی زبرا, دیابت, مدل حیوانی, سلول‌های بتا, مقاومت به انسولین, استرپتوزوتوسین Zebrafish, Diabetes mellitus, Animal model, β-cells, Insulin resistance, Streptozotocin 65 76 http://feyz.kaums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4923-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Alishahi زهرا علیشاهی alishahimahdis8@gmail.com 2900319475328460052513 2900319475328460052513 Yes Seyed Esmaeil Khoshnam سید اسماعیل خوشنام esmaeil.khoshnam1392@gmail.com 2900319475328460052514 2900319475328460052514 No Kaveh Rahimi کاوه رحیمی Kaveh_rahimi66a@yahoo.com 2900319475328460052515 2900319475328460052515 No