Feyz Medical Sciences Journal

fa تأثیر برنامه‌های آموزشی مبتنی بر مدل خودمراقبتی اورم بر کیفیت زندگی بیماران: یک مرور سیستماتیک The effect of educational programs based on Orem’s Self-Care Model on patients’ quality of life: A systematic review عمومى General مروري Review زمینه و هدف: مدل خودمراقبتی اورم به عنوان یک چارچوب نظری قدرتمند، نقش مهمی در توانمندسازی بیماران ایفا می‌کند. با این حال، شواهد مربوط به تأثیر برنامه‌های آموزشی مبتنی بر این مدل بر کیفیت زندگی بیماران، پراکنده و نیازمند یکپارچه‌سازی است. این مرور سیستماتیک با هدف تعیین تأثیر این گونه برنامه‌های آموزشی بر کیفیت زندگی بیماران انجام شد.   روش‌ها: در این مرور سیستماتیک، بازیابی مقالات انگلیسی و فارسی چاپ شده در بانک‌های اطلاعاتی PubMed،Scopus ، ProQuest، Cochrane، Web of Science، CINAHL و پایگاه‌های داخلی Magiran، SID، ISC، Iran Doc و همچنین موتور جست‌وجوی  Google scholarطی سال‌های ۲۰۲۴-۲۰۰۰ با کلمات کلیدی مدل خودمراقبتی اورم، کیفیت زندگی و معادل‌های MESH آنها با همه ترکیبات احتمالی با استفاده از عملگرهای AND یا OR انجام ‌شد. از بین ۱۸۵۴ مطالعه بازیابی‌شده، پس از حذف موارد تکراری و ارزیابی عنوان و چکیده، ۴۷ مطالعه که معیارهای ورود را دارا بودند، انتخاب و کیفیت روش‌شناختی آنها با استفاده از ابزار Joanna Briggs Institute (JBI) ارزیابی شد. یافته‌ها: در نهایت ۴۷ مطالعه (۲۷ مطالعه از ایران و ۲۰ مطالعه از سایر کشورها) وارد مرور شدند. این مطالعات بر روی بیماران مبتلا به انواع شرایط مزمن (مانند سرطان، دیابت، بیماری‌های قلبی-عروقی، نارسایی کلیوی) در جمعیت‌های بزرگسال و سالمند متمرکز بودند. مداخلات آموزشی بر اساس سه رویکرد حمایتی-آموزشی، جبرانی نسبی و جبرانی کامل مدل اورم طراحی شده بودند. در ۴۶ مطالعه (۹۸٪)، اجرای برنامه آموزشی منجر به بهبود معنادار آماری در نمره کلی کیفیت زندگی شده بود. علاوه بر این، بهبود در شاخص‌های ثانویه مانند خودکارآمدی، اضطراب، افسردگی و رفتارهای خودمراقبتی نیز گزارش شده بود. نتیجه‌گیری: یافته‌ها به طور قوی از کارایی مدل خودمراقبتی اورم به عنوان یک چارچوب مؤثر برای طراحی برنامه‌های آموزشی به منظور ارتقای کیفیت زندگی بیماران حمایت می‌کند. موفقیت این مداخلات مستلزم بومی‌سازی و تطبیق آنها با زمینه فرهنگی-اجتماعی جامعه هدف است. بر اساس این مرور، طراحی مداخلات مبتنی بر نیازسنجی دقیق، ارائه آموزش‌های فردمحور و اجرای پیگیری‌های منظم پس از آموزش توصیه می‌شود. اگرچه نقاط قوت این مرور، بررسی طیف وسیعی از بیماری‌ها است، اما محدودیت‌هایی مانند ناهمگونی روش‌شناختی مطالعات و تمرکز جغرافیایی بر آسیا باید در تعمیم‌دهی نتایج مورد ملاحظه قرار گیرد. <div style="text-align: justify;">Background and Aim: Orem’s self-care model, as a powerful theoretical framework, plays an important role in patient empowerment. However, evidence regarding the effect of educational programs based on this model on patients’ quality of life remains scattered and requires integration. This systematic review was conducted to determine the impact of such educational interventions on patients’ quality of life. Methods: In this systematic review, English and Persian articles published between 2000 and 2024 were retrieved from PubMed, Scopus, ProQuest, Cochrane, Web of Science, CINAHL, and the Iranian databases Magiran, SID, ISC, and IranDoc, as well as Google Scholar, using the keywords “Orem’s self-care model,” “quality of life,” and their MESH equivalents combined with Boolean operators (AND, OR). Of the 1854 studies identified, after removing duplicates and screening titles and abstracts, 47 studies meeting the inclusion criteria were selected. Methodological quality was assessed using the Joanna Briggs Institute (JBI) checklist. Results: A total of 47 studies (27 from Iran and 20 from other countries) were included. These studies targeted patients with various chronic conditions such as cancer, diabetes, cardiovascular diseases, and renal failure in adult and elderly populations. Educational interventions were designed according to the three approaches of Orem’s model: supportive–educative, partially compensatory, and wholly compensatory. In 46 studies (98%), implementation of the educational program led to statistically significant improvements in overall quality of life scores. Additionally, secondary outcomes such as self-efficacy, anxiety, depression, and self-care behaviors also improved. Conclusion: The findings strongly support the effectiveness of Orem’s self-care model as a framework for designing educational interventions to improve patients’ quality of life. The success of these interventions depends on their adaptation to the cultural and social context of the target population. Based on this review, it is recommended that interventions be tailored to patients’ needs, delivered through individualized education, and supported by regular follow-up. While the strength of this review lies in its coverage of a wide range of chronic conditions, limitations such as methodological heterogeneity and geographic concentration in Asia should be considered when generalizing the results.</div> مدل خودمراقبتی اورم, کیفیت زندگی, آموزش بیمار, مرور سیستماتیک Orem’s Self-Care Model, Quality of life, Patient education, Systematic review 415 433 http://feyz.kaums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4526-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Sooki زهرا سوکی z.sooki@yahoo.com 2900319475328460050700 2900319475328460050700 No Trauma Nursing Research Centre, Faculty of Nursing and Midwifery, Kashan University of Medical Sciences, Kashan, Iran مرکز تحقیقات پرستاری تروما، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی کاشان، کاشان، ایران Fatemeh Haji Rezaei فاطمه حاجی رضایی fhajrezaee@yahoo.com 2900319475328460050701 2900319475328460050701 No Trauma Nursing Research Centre, Faculty of Nursing and Midwifery, Kashan University of Medical Sciences, Kashan, Iran مرکز تحقیقات پرستاری تروما، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی کاشان، کاشان، ایران fatemeh khodabakhshian فاطمه خدابخشیان fatemekhodabakhshian@yahoo.com 2900319475328460050702 0009-0000-5510-7145 Yes Student Research and Technology Committee, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران