|
چگونه کمردرد را از بار بیماریهای غیرواگیر ایران کاهش دهیم؟ خلاصه سیاستی از تولید شواهد تا کاربرد عملی در نظام سلامت ایران
|
علی احمدی*    ، نیلای رضایی ، فاطمه حاجی ولیزاده ، اصغر نوروززاده ، جعفر جندقی ، کورش اعتماد |
| دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد ، aliahmadi2007@gmail.com |
|
|
چکیده: (39 مشاهده) |
بیماریهای غیرواگیر (NCDs) بهویژه اختلالات اسکلتی عضلانی، یکی از مهمترین چالشهای نظامهای سلامت در جهان و ایران محسوب میشوند. بر اساس برآوردهای جهانی، این بیماریها حدود 83 درصد مرگومیرها در سطح جهان و حدود ۹1 درصد مرگها در ایران را به خود اختصاص دادهاند. در این میان، اختلالات اسکلتی عضلانی سهم فزایندهای از بار بیماریها را شامل میشوند؛ بهطوریکه رتبه آنها در بار کلی بیماری از جایگاه نهم در سال ۱۹۹۰ به رتبه چهارم در سال ۲۰۲۳ ارتقا یافته است. کمردرد (Low Back Pain) بهعنوان شایعترین اختلال در این گروه، رتبه نخست بار بیماریهای اسکلتی عضلانی و یکی از علل اصلی ناتوانی، غیبت از کار و افت کیفیت زندگی را داراست و پس از اختلالات روانی رفتاری، از علل مهم سالهای عمر از دسترفته ناشی از ناتوانی محسوب میشود.
در ایران، کمردرد در میان بار بیماریهای غیرواگیر جایگاه بالایی دارد و گزارشها حاکی از آن است که این عارضه در رتبههای نخست بار بیماری و ناتوانی قرار گرفته است. شیوع قابل توجه کمردرد در جامعه، هزینههای مستقیم و غیرمستقیم تشخیصی و درمانی، استفاده بیشازحد از تصویربرداری، پیامدهای اجتماعی شغلی، غیبتهای کاری، همگی ضرورت مداخله نظاممند و مبتنی بر شواهد را برجسته میکنند. با وجود این بار بالا، علیرغم وجود گایدلاینهای متعدد جهانی از جمله در اروپا، آمریکا، هلند و ژاپن تا پیش از این مطالعه، راهنمای بالینی یکپارچهای برای مدیریت بیماران مبتلا به کمردرد در سطوح مختلف نظام سلامت، بهویژه در مراقبتهای اولیه بهداشتی و خانههای بهداشت، وجود نداشت و اندیکاسیونهای ارجاع، تشخیص و درمان بهصورت ناهمگون اجرا میشد.
در پاسخ به این خلأ، و به سفارش مرکز مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت، گایدلاین ملی مراقبت کمردرد با هدف استانداردسازی تصمیمگیری بالینی، کاهش مداخلات غیرضروری و ارتقای کیفیت مراقبت تدوین شد. در این فرایند، ابتدا مرور ساختارمند گایدلاینهای معتبر بینالمللی انجام گرفت تا مرتبطترین راهنماها با شرایط اپیدمیولوژیک، فرهنگی و ساختاری ایران شناسایی شوند. سپس با تلفیق این شواهد با الزامات نظام مراقبتهای اولیه بهداشتی (PHC)، امکانات موجود، ویژگیهای جمعیتی و ملاحظات فرهنگی، نسخه بومیشده گایدلاین طراحی گردید. تیم تدوین شامل متخصصان چندرشتهای بود و بر اساس رویکرد مبتنی بر شواهد، به ۲۰ سؤال کلیدی درباره تشخیص، درمان، ارجاع و پیگیری بیماران مبتلا به کمردرد پاسخ داده شد. در نهایت، فلوچارت مراقبتی، شرح وظایف سطوح مختلف ارائه خدمت و بستههای خدمتی متناسب با شبکه بهداشت و درمان کشور پیشنهاد شد.
برای ارزیابی عملیاتیبودن گایدلاین، اجرای پایلوت در استان چهارمحال و بختیاری طراحی گردید. در این مطالعه، حدود 295896 نفر از جمعیت تحت پوشش مراکز خدمات جامع سلامت بهصورت تصادفی بهعنوان جمعیت هدف انتخاب شدند که از این تعداد، 264984 نفر بالای ۷ سال بودند. در مجموع، 133496نفر (با میانگین سنی حدود ۴۸ سال و ۶۲ درصد زن) وارد فرایند ارزیابی شدند. ابزار استاندارد ارزیابی خطر (STarT Back) توسط بهورزان، مراقبین سلامت و پزشکان خانواده مورد استفاده قرار گرفت.
یافتهها نشان داد که ۷۷٫۵۵ درصد افراد ارزیابیشده فاقد مشکل کمردرد بودند و شیوع کمردرد حدود ۲۲٫۴۵ درصد گزارش شد. توزیع خطر بهصورت ۱۸٫۴ درصد خطر کم، ۱۴٫۳ درصد خطر متوسط و تنها ۰٫۸۸ درصد خطر بالا بود. از میان افراد شناساییشده، 29983 نفر توسط بهورزان به پزشک خانواده ارجاع شدند؛ ۶۳٫۸ درصد ارجاعات بهصورت افقی در سطح یک تخصصی مدیریت شد، حدود ۵ درصد به سطح دو ارجاع گردید و بخش عمدهای از بیماران بدون نیاز به ارجاع عمودی، در همان سطح اولیه مدیریت شدند. این الگو همسو با یافتههای گایدلاینهای اروپایی، بریتانیایی (NICE) و استرالیایی است که تأکید ویژهای بر درمانهای غیرتهاجمی و مدیریت مرحلهای دارند.
بر اساس این نتایج، با توجه به شیوع پایین موارد متوسط و بهویژه شدید کمردرد، غربالگری فعال و عمومی کل جمعیت از نظر هزینه-اثربخشی توصیه نمیشود. در مقابل، ارزیابی خطر هدفمند در افراد دارای شکایت کمردرد، رویکردی منطقی و مبتنی بر شواهد است. آموزش اصلاح سبک زندگی متناسب با سطح خطر، اجتناب از عوامل خطر شغلی و رفتاری، و پرهیز از تصویربرداری غیرضروری، از ارکان اصلی مراقبت محسوب میشوند. همه بیماران مبتلا به کمردرد حاد یا مزمن باید آموزش، اطمینان خاطر و راهنمایی در زمینه خودمدیریتی دریافت کنند. بازگشت زودهنگام به فعالیت، استفاده منطقی از داروهایی مانند پاراستامول یا NSAIDs و بهرهگیری از فیزیوتراپی در موارد منتخب توصیه میشود. در کمردرد مزمن، مداخلات چندوجهی شامل ورزش، توانبخشی ترکیبی جسمی–روانی و در موارد خاص، مداخلات دستی ستون فقرات برای بیماران مبتلا به رادیکولوپاتی، مطابق شواهد جهانی پیشنهاد میگردد.
برای کاهش بار کمردرد، شش گزینه سیاستی بررسی شد: پیشگیری اولیه و آموزش عمومی؛ پیشگیری ثانویه مبتنی بر غربالگری فعال؛ غربالگری غیرفعال و داوطلبانه؛ ادغام مدیریت کمردرد در سامانه سیب و پایش مستمر؛ توسعه خدمات توانبخشی جامع و حمایت روانی؛ و تقویت سیاستهای ارگونومی شغلی. با توجه به شواهد علمی، منابع موجود، تحلیل هزینه–اثربخشی و یافتههای پایلوت، گزینه ترکیبی شامل آموزش عمومی، پیشگیری ثانویه هدفمند و ادغام پایدار در پرونده الکترونیک سلامت، بهعنوان بهترین رویکرد برای ایران پیشنهاد میشود. این رویکرد، ضمن همسویی با گایدلاینهای بینالمللی، میتواند اعتماد عمومی به نظام شبکه، کارایی خدمات و پایداری سیاستهای سلامت را بهطور معنادار ارتقا دهد.
|
|
| واژههای کلیدی: دستورالعملهای بالینی، کمردرد، تظاهرات عصبی، مدیریت، توصیهها، درمان |
|
|
|
نوع مطالعه: خلاصه سیاستی |
موضوع مقاله:
medicine, paraclinic
دریافت: 1404/9/15 | ویرایش نهایی: 1404/11/14 | پذیرش: 1404/10/9
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
_-_Copy.png)
.png){kind=logo}
