Feyz Medical Sciences Journal

fa اثربخشی برنامه خودمدیریتی مبتنی بر مدل پنج‌آ بر ادراک بیماری در بیماران مبتلا به سکته قلبی Effectiveness of a 5A Model-Based Self-Management Program on Illness Perception in Patients with Myocardial Infarction medicine, paraclinic medicine, paraclinic پژوهشي Research سابقه و هدف: بیماری‌های قلبی-عروقی (CVDs) همچنان به‌عنوان نخستین عامل مرگ‌ومیر در سطح جهانی شناخته می‌شوند و انفارکتوس میوکارد (سکته قلبی) شایع‌ترین نمود این بیماری‌هاست. با توجه به بهبود نرخ بقای بیماران پس از سکته قلبی، تمرکز مراقبت‌های بهداشتی از درمان حاد به پیشگیری ثانویه و سازگاری روان‌شناختی تغییر یافته است. ادراک بیمار از بیماری، به‌عنوان بازتاب شناختی و هیجانی او از وضعیت سلامتی، نقش تعیین‌کننده‌ای در رفتارهای خودمراقبتی ایفا می‌کند. هدف از پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی یک برنامه خودمدیریتی مبتنی بر مدل پنج‌آ بر ادراک بیماری در بیماران مبتلا به سکته قلبی بود. مواد و روش‌ها: این مطالعه نیمه‌تجربی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل، در سال ۱۴۰۴ در بخش قلب بیمارستان هاجر شهرکرد انجام شد. جامعه آماری شامل بیماران بستری با تشخیص سکته قلبی بود که بر اساس معیارهای ورود و خروج، ۴۸ نفر (۲۴ نفر در گروه مداخله و ۲۴ نفر در گروه کنترل) به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و با استفاده از جدول اعداد تصادفی به دو گروه تخصیص یافتند. ارزیاب پرسشنامه‌ها نسبت به گروه‌بندی بیماران کورسازی (Assessor Blind) شده بود. گروه مداخله، یک پروتکل آموزشی سه‌ماهه مبتنی بر مدل پنج‌آ (شامل مراحل ارزیابی، مشاوره، توافق، کمک و پیگیری) را به‌صورت ترکیبی از جلسات حضوری و تماس‌های تلفنی هفتگی دریافت نمودند. گروه کنترل نیز مراقبت‌های استاندارد روتین را دریافت کردند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و پرسشنامه خلاصه‌شده ادراک بیماری (B-IPQ) بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۱ و با بهره‌گیری از آمار توصیفی، آزمون‌های تی مستقل، تی زوجی، تحلیل کوواریانس (ANCOVA) و آزمون تعقیبی بونفرونی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که دو گروه از نظر متغیرهای جمعیت‌شناختی و نمره پایه ادراک بیماری همگن بودند (P > 0.05). پس از اجرای مداخله، میانگین نمره ادراک بیماری در گروه مداخله (۲۵.۴۱±۶.۲۸) کاهش معناداری را نسبت به گروه کنترل (۴۱.۹۰±۵.۸۵) تجربه کرد (P < 0.001). تحلیل کوواریانس تأیید نمود که اثر مداخله پس از کنترل متغیر نمره پایه، معنادار بود (Partial Eta Squared = 0.49، F = 45.23، P < 0.001). همچنین، پیگیری ۳ ماهه پس از اتمام مداخله (ماه ششم) نشان داد که کاهش نمره ادراک بیماری در گروه مداخله (۲۸.۵۰±۵.۹۰) در مقایسه با گروه کنترل (۴۰.۲۰±۶.۱۰) همچنان پایدار و معنادار است (P < 0.001). تحلیل ابعاد B-IPQ نشان داد که بیشترین بهبود در ابعاد "کنترل شخصی"، "کنترل درمان" و "انسجام شناختی" بوده است. نتیجه‌گیری: برنامه خودمدیریتی مبتنی بر مدل پنج‌آ با اصلاح باورهای نادرست، کاهش حس عدم قطعیت و تقویت حس کنترل شخصی، ادراک بیماری را در بیماران سکته قلبی به‌طور چشمگیری بهبود می‌بخشد. با توجه به ماهیت کم‌هزینه و ساختاریافته این مداخله و پایداری اثرات آن در پیگیری ۳ ماهه، پیشنهاد می‌شود این مدل به‌عنوان بخشی از پروتکل‌های آموزشی پرستاری در سیستم‌های سلامت برای ارتقای پیشگیری ثانویه و بهبود کیفیت زندگی بیماران قلبی-عروقی مورد توجه قرار گیرد.   Background and Objective: Cardiovascular diseases remain the leading cause of global mortality, with myocardial infarction (MI) being the most prevalent type. Improved survival rates have shifted the focus towards secondary prevention and psychological adaptation. Illness perception, defined as a patient's cognitive and emotional representation of their disease, plays a pivotal role in self-management outcomes. Maladaptive illness perceptions can lead to anxiety, depression, and poor treatment adherence. This study aimed to determine the effectiveness of a self-management program based on the 5A model on illness perception in patients with MI. Materials and Methods: This semi-experimental study used a two-group pretest-posttest design conducted at Hajar Hospital, Shahrekord, in 2025. The sample consisted of 48 patients (24 per group) recruited via convenient sampling and randomly assigned. The intervention group received a structured self-management program based on the 5A model (Assess, Advise, Agree, Assist, Arrange) over three months, including face-to-face sessions and weekly phone follow-ups. The control group received routine care. Data were collected using the Brief Illness Perception Questionnaire (B-IPQ). Data were analyzed using SPSS v26, employing independent t-tests, paired t-tests, and Analysis of Covariance (ANCOVA) with effect sizes and confidence intervals. Results: The two groups were homogeneous regarding demographic variables and baseline illness perception scores (P=0.10). Post-intervention analysis revealed a significant reduction in illness perception scores in the intervention group (25.41±6.28) compared to the control group (41.90±5.85) (P<0.001). ANCOVA confirmed the intervention's significant effect on reducing illness perception after adjusting for baseline scores (F=45.23, P<0.001, Partial Eta Squared=0.49). Intragroup analysis showed a significant decrease in the intervention group (P<0.001) and no significant change in the control group (P=0.25). A positive correlation was found between follow-up duration and score reduction (r=0.65, P<0.01). Conclusion: The 5A model-based self-management program significantly improves illness perception in patients with MI by correcting misconceptions, reducing uncertainty, and enhancing the sense of control. This structured, low-cost intervention can be effectively integrated into nursing protocols for cardiac care to improve psychological outcomes and secondary prevention adherence.   خودمدیریتی, مدل پنج‌آ, ادراک بیماری, سکته قلبی, پرستاری, پیشگیری ثانویه Self-management, 5A model, Illness perception, Myocardial infarction, Nursing, Secondary prevention 0 0 http://feyz.kaums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5143-1&slc_lang=fa&sid=1 محمد سلیمانیان soleimanim702@gmail.com 2900319475328460053897 2900319475328460053897 No Mina Jouzi مینا جوزی mina.jouzi@iau.ac.ir 2900319475328460053898 2900319475328460053898 Yes راضیه امینی raziyehamini90@gmail.com 2900319475328460053899 2900319475328460053899 No